Pruimenmot, Grapholita funebrana
De pruimenmot (Grapholita funebrana) is na de fruitmot de grootste schadebrenger in de boomgaard. De larven boren zich in de vrucht, waardoor pruimen vroegtijdig afvallen en onbruikbaar worden. Op deze pagina lees je hoe je de pruimenmot herkent, wat de schade is en hoe je deze plaag op een natuurlijke manier kan bestrijden.
Wat is de pruimenmot?
De pruimenmot (Grapholita funebrana), is net als de fruitmot (Cycdia pomonella) een onopvallende nachtvlinder die behoort tot de familie van de vruchtbladrollers. De pruimenmot is 8 mm groot en grijs van kleur met blauwe schubben. Ze vliegen ’s avonds en in het begin van de nacht.
Vooral bij halflate en late rassen kan de pruimenmot volledige oogsten doen mislukken. Sommige rassen zijn meer tolerant tegen pruimenmot dan andere rassen. Zo is Wignon en Sainte Cathérine minder gevoelig terwijl Anna Spath, Belle de Louvain, Victoria en Altesse Simple wel gevoelig zijn.
Heb je ook last van rupsjes in pruimen? Lees dan zeker verder zodat je je beter kunt voorbereiden op het volgende seizoen!
Levenscyclus van de pruimenmot
De ontwikkeling en vluchtperiodes van de pruimenmot variëren naargelang het weer en de regio. Door klimaatopwarming starten de vluchten gemiddeld vroeger en duren ze langer dan vroeger. Hieronder vind je algemene richtlijnen.
Wanneer vliegt de pruimenmot?
De pruimenmot verschijnt rond begin mei en blijft vliegen tot in september. De vroegste waarneming tot op heden was midden april bij een heel warm voorjaar.
Bij avondtemperaturen boven 13°C vliegen de pruimenmotten rond de bomen.
Eiafleg en rupsen
Eitjes worden door de vrouwtjes afgezet op windstille, warme avonden bij een temperatuur van 15°C of meer. Als het terug koud wordt, kan de eiafleg ook tijdelijk worden gestopt. Bij warm weer komen de eitjes na 1 week al uit. Bij koud weer duurt dit langer. De eiafleg gaat door tot in september.
De eitjes van de pruimenmot worden afzonderlijk afgelegd, ééntje per jonge vrucht. De jonge rupsen van de pruimenmot zijn crèmekleurig. De volgroeide rupsen eerder roze met een zwarte kop. Op het moment dat ze volgroeid zijn, zijn ze goed zichtbaar en ongeveer 12 mm lang. De pruimenmot larve doorloopt de 5 larvestadia binnen in de vrucht.
Pruimenmot heeft twee tot drie generaties per jaar
Volgroeide pruimenmot rupsen verlaten de vruchten. Volgroeide rupsen gaan verpoppen achter boomschors of in de grond en vormen later een tweede generatie pruimenmot.
Een cocon is lichtbruin van kleur en is 7 mm groot. Na ongeveer twee weken komen de nieuwe pruimenmotten tevoorschijn. De tweede generatie motten zet de eitjes af op de halfrijpe pruimen.
Overwintering van de pruimenmot
Pruimenmot overwintert als cocon in de grond of in de boomschors kieren.
Een deel van de eerste generatie pruimenmot larven gaat meteen een overwinteringscocon maken en zich inspinnen en zal pas het jaar nadien verpoppen.
De volgroeide rupsen van de tweede generatie gaan bijna allemaal als pop in overwintering. In uitzonderlijk warme zomers of in het zuiden kan een deel van de poppen nog uitkomen tot een derde generatie pruimenmotten.
Schade van pruimenmot herkennen
Is de pruimenmot schadelijk? Ja zeker, de pruimenmot zorgt voor rupsen in je pruimen. We spreken dan van wormstekigheid bij pruim. Ook andere vruchten zoals perziken, mirabellen, abrikozen en zelfs kersen kunnen door de pruimenmot worden aangetast.
Wormen in pruimen
De pruimenmot rups boort zich via het steeltje een gang naar de pit om daar het vruchtvlees rond de steen weg te eten. Daardoor ontstaat er een natte zwarte brij die in de boorgang achterblijft. Dit zijn de uitwerpselen van de rupsen.
Als de pruimenmade de vrucht verlaat via de schil, ontstaat een gat van 2 mm in de vrucht. Er kan gom uit die boorgaten lopen, een soort hars die verhardt.
Gevolg van wormstekigheid
Aangetaste vruchten gaan sneller rijpen en afvallen.<:p>
Bij pruimen komt er geen boormeel naar buiten zoals bij appels en peren. De aantasting door pruimenmot wordt daarom soms minder snel opgemerkt.
Pruimenmot bestrijden?
Chemische bestrijding van de pruimenmot is lastig, omdat de larven veilig in de vruchten zitten. De bestrijding van pruimenmot kan echter prima op een natuurlijke en biologisch manier. Je leest hieronder hoe je dit aanpakt.
1. Pruimenmot bestrijden met een feromoonval pruimenmot
Het gemakkelijkste middel tegen pruimenmot is een feromoonval tegen pruimenmot.
De pruimenval is een driehoekige val met lijmbodems en een specifieke feromoon pruimenmot. Het feromoon kan rechtstreeks op de lijmbodem worden gelegd of in het daarbij geleverd kokertje in de nok van de val worden bevestigd. Er worden 4 lijmbodems meegeleverd, voldoende voor een seizoen.
Wat doet een feromoonval tegen pruimenmot?
Door jaarlijks één of meerdere pruimenvallen te hangen, houd je de populatie pruimenmotten in je omgeving onder controle.
De populatie schadelijke motten wordt geleidelijk afgebouwd waardoor je na een aantal jaren nog weinig wormstekigheid hebt.
Wanneer feromoonval pruimenmot ophangen?
Idealiter hang je de feromoonval pruimenmot van half april tot eind september als je late pruimenrassen hebt.
Liever iets te vroeg dan te laat: een feromoonval kan gerust een week eerder worden opgehangen, maar te laat plaatsen betekent dat je de eerste motten mist en vrouwtjes bevrucht worden.
De pruimenmot vliegt in twee opeenvolgende generaties tot eind september. De tweede vluchtperiode is zelfs schadelijker dan de eerste. Het is daarom interessant om ook later nog dan half april een deltaval pruimenmot te hangen.
2. Rupsen wegvangen met vangbanden
Pruimenmot rupsen kan je wegvangen met vangbanden van golfkarton. Hiervoor gebruik je dubbel golfkarton van 20 cm breed.
Wikkel hierrond vervolgens plastiek of een fijn gaas. Het geheel vastbinden rond de boomstam met een koordje of ijzerdraad. Hang de vangband op 1.2 m hoogte.
De volgroeide rupsen laten zich aan een spinseldraad naar de grond zakken of zoeken een schuilplaats in de schorsspleten. Als ze het golfkarton tegenkomen, verstoppen ze zich daarin.
Bevestig de vangbanden begin juni rond de stam van je pruimenbomen. Verwijder de vangband na twee à drie weken, voordat de poppen zijn uitgekomen. Hang vervolgens een nieuwe vangband die je begin juli verwijderd.
Om de tweede generatie rupsen weg te vangen, hang je vanaf half augustus tot half oktober een nieuwe vangband. Dit is een goede preventieve maatregel om de populatie pruimenmot terug te dringen.
3. Oorwormhuisje hangen
Een oude maar zeer beproefde methode is zorgen dat er veel oorwormen in je boomgaard aanwezig zijn. Oorwormen zijn echte veelvraten die verschillende insecten op hun menu hebben staan waaronder bladluis en rupsjes van fruitmot en pruimenmot.
Tip: Vul terracotta potjes met stro en dek ze af met kippengaas. Hang ze vervolgens omgekeerd in de bomen. Ze zullen weldra bevolkt worden door oorwormen.
4. Pruimenmot bestrijden met aaltjes
De eerste generatie rupsen gaan verpoppen tussen half juni en half juli. Deze periode kan je de boomstam en grond behandelen met Felti-care aaltjes.
Om de tweede generatie rupsen te treffen, behandel je in september-oktober. De avond- en nachttemperatuur moet minimum 12 °C bedragen, hogere temperaturen zijn beter. Behandelen in september is dus effectiever dan in oktober.
De aaltjes moeten op een natte boomstam bij schemering worden gespoten. Aaltjes verdragen geen UV-straling, dus nooit overdag toepassen. Behandel de grond onder de bomen en de boomstammen tot 1 m hoogte. Gebruik 1 mio nematoden per m².
5. Gevallen fruit oprapen
Leg een doek onder je pruimenboom en raap de pruimen dagelijks op zodat de larven niet in de grond kunnen kruipen om te overwinteren.
Gooi de gestoken pruimen niet op de composthoop want de rupsen kunnen in de compost even goed overwinteren als in de grond.
Rottend fruit trekt trouwens de Suzuki fruitvlieg aan die grote schade kan aanrichten in pitfruit; nog een bijkomende reden om je gevallen pruimen op te ruimen.
6. Kippen laten lopen
Kippen eten de poppen van de pruimenmot die overwinteren in de grond. Het is dus zeer nuttig om de kippen vanaf september, liefst nog vroeger indien mogelijk, los te laten lopen in de boomgaard.
Pruimenmot versus pruimenzaagwesp
Misschien heb je wormen in je pruimen maar geen pruimenmot? De schade van de pruimenmot en pruimenzaagwesp lijken fel op elkaar. Hieronder de verschillen en gelijkenissen om ze van elkaar te kunnen onderscheiden.
Verschillen tussen pruimenmot en pruimenzaagwesp
- De pruimenzaagwesp vliegt als de bloesems in volle bloei staan, de pruimenmot meestal nadat de pruimenbloesems verwelkt zijn.
- De pruimenzaagwesp legt haar eitjes in de kelkjes van de bloesems terwijl de pruimenmot de eitjes op de kleine vruchtjes of blaadjes afzet.
- De pruimenzaagwesp heeft witte larven met een bruine kop die 11 mm groot worden, de volgroeide rupsen van de pruimenmot zijn roos en 12 mm lang, de jonge larven zijn crèmekleurig.
- Bij de pruimenzaagwesp is er een zwarte, vochtige pulp rondom het boorgat te zien, wat niet het geval is bij de pruimenmot.
Gelijkenissen tussen pruimenmot en pruimenzaagwesp
- Beiden veroorzaken ze schade aan pruimen.
- Bij beide schadeverwekkers komt er een afscheiding van gom vrij uit de vruchten waar de larven zich bevinden.
- Beiden veroorzaken vroegtijdig vallen van kleine pruimpjes.
- Beide soorten kunnen meerdere pruimen aantasten, waarbij de larven zich van vrucht naar vrucht bewegen.