Fruitmot

De fruitmot, Cydia pomonella, is een algemeen voorkomende plaag in België en Nederland. De larven van de fruitmot boren zich gangen in appels waardoor de appels binnenin wormstekig worden.

Wormstekigheid kan op een eenvoudige, natuurlijke manier vermeden worden door gebruik te maken van een feromoonval fruitmot.

Fruitmot veroorzaakt de meeste schade in appels. Vandaar dat ze ook appelmot wordt genoemd. Maar ook peer, kweepeer en walnoten kunnen aangetast worden.

Schade van fruitmot herkennen

Is fruitmot schadelijk? Ja zeker, fruitmot zorgt voor rupsen in appels. We spreken dan van wormstekige appels.

Wormen in appels

De fruitmot rups is roze bij appel en wit of bijna geel bij peer. Ze vreet zich door de vrucht naar het klokhuis waar ze van de proteïnerijke pitten smult. Na ongeveer 1 maand is de rups volgroeid. Ze verlaat dan de vrucht via een spinseldraad om vervolgens een schuilplaats te zoeken in de schors van de boom of in de grond onder de appelboom. Daar verpoppen ze tot een tweede generatie volwassen fruitmot in hetzelfde jaar, ofwel overwinteren ze om in de lente opnieuw tevoorschijn te komen.

Wormstekigheid

De jonge fruitmot rupsen boren zich in appels en maakt gangen in het vruchtvlees. De schade herken je aan een boorgang en bruine verrotting van het vruchtvlees wanneer je de appel doorsnijdt. In de gangen laten de rupsen uitwerpselen achter; dit is bruin en korrelvormig.

Fruitmot bestrijden?

Chemische bestrijding van fruitmot is niet evident. De larven brengen immers hun gehele cyclus in de appel door en zijn daardoor niet vatbaar voor een chemische bestrijding. Bovendien dood je met chemische spuitmiddelen ook natuurlijke vijanden die juist zeer hard nodig zijn in de strijd tegen schadelijke insecten. De bestrijding van fruitmot kan echter prima op een biologisch manier. Je leest hieronder hoe je dit aanpakt.

1. Fruitmot bestrijden met een feromoonval fruitmot

Het gemakkelijkste middel tegen fruitmot is een feromoonval tegen fruitmot. Ze bestaat uit een deltaval en een specifieke feromooncapsule. De feromooncapsule is een rubber dopje dat doordrenkt is met de seksgeur die vrouwelijke fruitmotten uitscheiden om de mannetjes te lokken. Dit feromoon wordt in de val bevestigd waardoor je de mannetjes letterlijk in de val lokt.

De deltaval fruitmot is een driehoekige val met lijmbodem. Het feromoon kan rechtstreeks op de lijmbodem worden gelegd of in het daarbij geleverd kokertje in de nok van de val worden bevestigd. Er worden 4 lijmbodems meegeleverd, voldoende voor een seizoen.

Wat doet de feromoonval fruitmot?

Door jaarlijks één of meerdere feromoonvallen te hangen, afhankelijk van de grootte van je boomgaard, kan je de populatie fruitmotten in je omgeving onder controle houden. De populatie schadelijke motten wordt geleidelijk afgebouwd waardoor je nog weinig schade ondervindt.

Dankzij de feromoonval ga je precies weten wanneer de vlucht van de fruitmot bij jou start. Als je een middel tegen fruitmot wilt spuiten, kan je dankzij deze monitoring dit met precisie doen.

Wanneer fruitmot bestrijden met een feromoonval?

Idealiter hang je de val vanaf half april tot en met september in het geval van late appelsoorten. Het is beter om de eerste weken geen motten te vangen, want dan ben je zeker dat je de feromoonval op tijd vóór de vluchtperiode uithing en dat er tussen de motten nog geen bevruchting is opgetreden.

Hoe de feromoonval fruitmot monteren

Zie in deze korte video hoe je stap voor stap de fruitmotval monteert en ophangt.

▶

2. Oorwormhuisje ophangen

Oorwormen zijn natuurlijke vijanden van de fruitmot. Als je geen chemische middelen of breedwerkende biologische middelen gebruikt, zullen er veel oorwormen in je boomgaard komen. Ze eten een breed scala aan insecten, waaronder bladluizen, en kunnen verschillende rupsen in de boomgaard bestrijden. Zo eten ze onder andere de rups van de fruitmot, pruimenmot, wintervlinder en ook rupsen van andere bladrollers.

Hang dus oorwormhuisjes in je fruitbomen. Dit kan door terracotta potjes te vullen met stro, af te dekken met kippengaas en vervolgens omgekeerd in de bomen op te hangen. Je zal zien, ze zullen snel bewoond zijn.

3. Rupsen wegvangen met vangbanden van golfkarton

Vanaf juni kan je de stam van de appelaars ombinden met een band van dubbel golfkarton (dikke kartonnen doos) van 20 cm breed. De rupsen gaan namelijk de wormstekige vruchten verlaten om in de schors een overwinteringsplekje te zoeken. Als ze het golfkarton tegen komen, hebben ze de neiging om zich daarin te verstoppen en niet meer verder te zoeken. In september verwijder je het golfkarton en neem je zo veel overwinterende rupsen mee. Dit beperkt de aantasting voor het volgend seizoen.

Tip: Om het golfkarton te verstevigen, kan je er nylongaas of een plastieken band rond wikkelen en vervolgens alles samen vastbinden met een ijzerdraad. Hang het golfkarton op 1.2 m hoogte.

4. Fruitmot bestrijden met aaltjes

Volg deze richtlijnen om aaltjes (nematoden) effectief in te zetten tegen de rupsen van de fruitmot.

Felti-care aaltjes worden gebruikt om de rupsen van de fruitmot op de boomstam te bestrijden. Gebruik 1 miljoen nematoden per m2.

• Meng de aaltjes met water en verdun de oplossing in functie van het aantal te behandelen bomen.
• Sproei de stam van de bomen goed nat en vooral de schorskieren. Behandel zowel de boomstammen tot 1 m hoogte als de grond onder de bomen.
• Verspuit de oplossing voornamelijk in de kieren van de boomschors, daar waar de larven zich schuil houden.
• Aaltjes kunnen de larven enkel bacterieel infecteren als ze op de larven terechtkomen. Ze kunnen zich niet op de harde schors voortbewegen.

De beste toepassingsperiode is september-oktober. De luchttemperatuur tijdens de nacht moet hoger zijn dan 12°C dus wacht niet te lang op het einde van het seizoen.

De werking is zeer wisselend. De effectiviteit van de aaltjes hangt namelijk af van hoe goed de aaltjes de larven in de schorsspleten kunnen infecteren.

5. Sluipwespen Trichogramma

Er zijn vele soorten Trichogramma sluipwespen over de hele wereld te vinden. Deze sluipwespen parasiteren op de eitjes van vlinders en motten. Een bepaalde soort parasiteert op de eitjes van de fruitmot. Ze moeten uitgezet worden op de moment dat de eerste motten worden gevangen in de feromoonvallen en de eiafleg dus volgt. Na twee weken moet de behandeling nogmaals herhaald worden.

De sluipwesp legt een eitje in het eitje van de mot waardoor er geen fruitmotlarve kan ontwikkelen maar een nieuwe sluipwesp. De nieuwe sluipwesp die na ongeveer 10 dagen tevoorschijn komt, kan weer nieuwe motteneieren parasiteren.

6. Gevallen fruit oprapen

Appels die gestoken werden door fruitmot, kunnen vroegtijdig van de boom vallen. Leg een doek onder je appelboom of raap de appels meteen op zodat de larven niet in de grond kunnen kruipen om te overwinteren. Gevallen fruit oprapen is ook belangrijk om te vermijden dat fruitvliegjes op het rottend fruit afkomen.

7. Kippen in de boomgaard

Kippen kunnen het hele jaar rondscharrelen in de fruittuin. Als dit voor jou niet mogelijk is, is het toch aangewezen om ze tijdens de wintermaanden los te laten lopen onder de fruitbomen. Dit helpt om de overwinterende rupsen te beperken. Ze kunnen de cocons zoeken die in de grond aanwezig zijn.

Versterk jouw fruitbomen

Sterke bomen zijn minder vatbaar voor ziektes en plagen. Hieronder vind je enkele eenvoudige maatregelen die je kan ne men om je fruitbomen te versterken.

• Geef nooit chemische bemesting, zeker geen chemische stikstof, dit maakt de bomen gevoeliger aan ziekten
• Geef als basisbemesting een dikke mulchlaag compost uit eigen tuin of een laag wormenaarde. Een laag van 3 cm dik voldoet als je dit jaarlijks herhaalt.
• Behandel de bomen met Oenosan. Dit natuurlijk product bestaat uit vermalen calcietgesteente , zorgt voor sterkere bladeren en maakt in periodes van hitte de bomen meer stressbestendig. Oenosan zorgt ook voor een betere vruchtzetting en verhoogt het suikergehalte waardoor de vruchten zoeter smaken bij oogst. Toepassen vanaf de knopvorming en om de drie weken herhalen. Dit product kan in de bomen worden gespoten met onze nematodenspuit.
• Een andere optie is de bomen behandelen met Microferm. Het is een mengeling van gunstige bacteriën, schimmels en gisten. Ze gaan zich op het blad vermenigvuldigen en zorgen dat de bomen meer weerstand opbouwen tegen schadelijke schimmels. Ook microferm kan je in de bomen spuiten met de nematodenspuit.

Levenscyclus van de fruitmot

De fruitmot verschijnt rond begin mei. De vroegste waarneming tot op heden was 21 april bij een heel warm voorjaar. De fruitmot blijft vliegen tot in september. Wanneer de temperatuur boven de 13°C klimt 's avonds, vliegen de fruitmotten rond de appel- en perenbomen. Om eitjes te leggen moeten de avondtemperaturen gemiddeld 15°C of meer bedragen.

De eitjes worden afzonderlijk afgelegd, zowel op vruchten als op bladeren.

De jonge fruitmot larve komt uit het eitje, en is op dat moment wit van kleur. Later verandert de kleur en wordt ze crème tot roze-kleurig.

Vroeg gestoken appels vallen vroegtijdig af. De larven verplaatsen zich van vrucht naar vrucht, één larve kan dus meerdere appels beschadigen.

Verschil tussen fruitmot en appelzaagwesp

Het is belangrijk te weten welke plaag je appelboom aantast. Bij appelzaagwesp heeft een feromoonval tegen fruitmot geen effect, omdat het specifieke feromoon enkel de fruitmotmannetjes aantrekt.

• Zowel fruitmot- als appelzaagwesplarven vreten gangen in appels, wat in het begin hetzelfde wormstekige beeld geeft. De timing is echter verschillend: appelzaagwesp vliegt vroeger, waardoor schade eerder zichtbaar is.
• Fruitmotlarven worden roze in een ouder stadium, terwijl appelzaagwesplarven vuilwit blijven en een sterke geur afgeven.
• Een typisch symptoom van appelzaagwesp is de zaagwespring: een verkurkte slinger over de vrucht, ontstaan doordat jonge larven net onder de schil gangen maken die later openscheuren.
• Fruitmot komt veel vaker voor, maar beide plagen kunnen tegelijk in dezelfde boomgaard schade veroorzaken.

Andere fruitmotsoorten: vroege fruitmot en kleine fruitmot

De vroege fruitmot en kleine fruitmot brengen niet zoveel schade met zich mee. In de hobbytuin, heeft men heeft men voornamelijk last van de gewone fruitmot Cydia pomonella.

De vroege fruitmot (Pammene rhediella) is een nog kleinere mot van slechts 5 mm groot. Ze is donkerpaars van kleur met oranje vleugeleinden. De vroege fruitmot kent maar 1 generatie per jaar en vliegt uit tussen half april en einde juni.

De rups van de vroege fruitmot is crèmekleurig tot grijsachtig wit met bruine wratten. De jonge larven vreten oppervlakkig aan de vrucht, men spreekt van ‘snoepvreterij’. Oudere rupsen vreten vraatgangen in de vrucht zelf. In de gangen laten ze geen uitwerpselen achter. De gangen verkurken.

De kleine fruitmot Cydia lobarzewskii of Grapholita lobarzewskii is net als de gewone fruitmot ongeveer 8 mm groot. Ze is echter geelbruin van kleur met onregelmatige donkere vlekken. Ze vliegt tussen eind april en half juli. Eitjes worden afzonderlijk afgezet op de jonge vruchten. De larve kan tot 12 mm groot worden, is aan de bovenkant roze van kleur en aan de onderkant witgeel.

De rupsen veroorzaken ook gangen in de vruchten zonder uitwerpselen achter te laten.