De Aziatische hoornaar is een invasieve hoornaarsoort, oorspronkelijk afkomstig uit Zuidoost-AziĆ«. Ze werd rond 2004 per ongeluk in Europa geĆÆntroduceerd en heeft zich sindsdien snel verspreid.
Wat deze soort zo problematisch maakt, is haar grote impact op bestuivende insecten, vooral honingbijen. EĆ©n nest kan duizenden insecten per dag vangen.
De Aziatische hoornaar staat sinds 2016 op de lijst van invasieve exoten. Importeren, het houden, kweken, vervoeren, gebruiken of uitzetten van de Aziatisch hoornaar is verboden. Alleen bestrijding is toegestaan.
Hoe herken je de Aziatische hoornaar?
De Aziatische hoornaar is een invasieve wespensoort bekend onder de wetenschappelijke naam Vespa velutina.
Kenmerken Aziatische hoornaar:
- Donker lichaam, bijna zwart
- Geel uiteinde aan de poten (āgele sokjesā)
- Oranje band op het achterlijf
- Iets kleiner dan de Europese hoornaar
De Aziatische hoornaar wordt vaak verward met de Europese hoornaar. Lees alle verschillen tussen Europese en Aziatische hoornaar
Let op:de Europese hoornaar is een beschermde en nuttige soort en mag niet bestreden worden.
Levenscyclus van de Aziatische hoornaar
| MAAND | WAT GEBEURT ER? | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| December-februari | Jonge, bevruchte koninginnen overwinteren in de bodem, in spleten of onder boomschors | |||||||||||
| Maart-april | Zodra de temperatuur boven de 13Ā°C stijgt, beginnen overwinterde koninginnen met een voorlopige neststructuur te bouwen. Het is niet groter dan een golfballetje en zit vaak onder dakranden, in vogelkasten of hagen. De koningin start alleen en legt een tiental eitjes. Er is veel concurrentie tussen de koninginnen, ze kunnen elkaar verstoten van hun nest waardoor naar schatting 90 % van de koninginnen niet overleven | |||||||||||
| April-mei | Kort daarna ontwikkelen zich de eerste werksters die de nest uitbouwen tot een primair nest | |||||||||||
| Juni-juli | Het nest groeit en ze gaan ze op zoek naar een betere, ruimere locatie | |||||||||||
| Juli-augustus | De kolonie verhuist naar een secundair nest. De verhuizing kan geleidelijk gebeuren: het secundaire nest wordt opgebouwd terwijl het primaire nest nog functioneert, totdat de kolonie volledig is overgegaan. Het is ook mogelijk dat de hoornaars niet verhuizen en het primaire nest verder uitbouwen | |||||||||||
| Augustus-oktober | De kolonie groeit uit tot haar maximale omvang | |||||||||||
| Oktober-november | Er ontstaan nieuwe koninginnen en mannetjes. EĆ©n nest kan naar schatting 250 tot 500 nieuwe koninginnen produceren. Ze paren in of nabij het nest | |||||||||||
| November-december | De kolonie sterft uit, enkel jonge koninginnen overwinteren. | |||||||||||
Wat eet de Aziatisch hoornaar?
Het voedsel van de Aziatisch hoornaar bestaat zowel uit eiwitten als suikers. Het varieert naargelang het seizoen.
In de lente
De koningin in de lente voedt zich vooral met suikers die ze haalt uit nectar van bloemen en sappen van bomen.
Er wordt weinig gejaagd op prooien.
Aantrekkelijke planten voor de Aziatische hoornaar:
- Sterk, zoet geurende planten
- Bloemen met veel nectar
- Fruitbomen als het fruit rijp is zoals vijgenbomen
In de zomer
De larven in de hoornaarsnesten hebben veel eiwitten nodig. Daarom jagen de werksters op grote insecten zoals bijen, Duitse wespen, vlinders, (brom)vliegen, spinnen (kruisspin) en kleinere insecten. Een kolonie kan in een seizoen tot 11 kg aan insecten verwerken.
Gezien honingbijen in grote aantallen voorkomen, zijn ze een gemakkelijke prooi voor de hoornaars.
Maar ook de behoefte aan suikers blijft in deze periode bestaan.
In het najaar en de winter
De hoornaars voeden zich met nectar en honingdauw om hun stofwisseling op peil te houden. De activiteit neemt af.
Waarom is de Aziatisch hoornaar een bedreiging?
Ik tracht op deze vraag een genuanceerd antwoord te geven met de ervaringen die momenteel beschikbaar zijn.
Ernstige bedreiging voor de honingbij
Hoewel de Aziatische hoornaar zich voedt met verschillende insecten, is ze duidelijk gespecialiseerd in het jagen op honingbijen.
Wanneer zich vier tot vijf werksters van de Aziatische hoornaar voor een bijenkast bevinden, komt de activiteit van het bijenvolk snel tot stilstand.
- Bijen durven niet meer uitvliegen
- Er ontstaat stress en uitputting bij bijenvolken
- Dit leidt tot lagere honingopbrengst
- Verzwakking of sterfte van het volk
Weinig bedreiging voor wilde bijen
Uit onderzoek blijkt dat de Aziatische hoornaar geen directe bedreiging vormt voor wilde bijen en kleinere insecten. Meer dan de helft van de wilde bijensoorten vliegt immers vĆ³Ć³r juli, op een moment waarop de hoornaarnesten nog relatief klein zijn.
Daarnaast tonen studies aan dat wilde bijen slechts zelden worden gevangen, zelfs wanneer Aziatische hoornaars in de buurt van hun nesten actief zijn.
Gevaar voor bestuivende insecten?
Bestuivende insecten kunnen bloemen tijdelijk mijden wanneer een Aziatische hoornaar in de buurt is, wat mogelijk invloed heeft op de bestuiving. Tot op heden zijn er echter geen duidelijke, meetbare effecten vastgesteld.
Natuurlijke vijanden van de Aziatische hoornaar
De Aziatische hoornaar heeft in onze regio weinig natuurlijke vijanden. Behalve de mens zijn de belangrijkste natuurlijke tegenstanders de wespendief ā een trekvogel die wespennesten leegrooft ā en in beperkte mate de Europese hoornaar.
Europese hoornaars zijn groter en sterker en kunnen Aziatische hoornaars verjagen, maar ze zijn niet in staat om hen actief te vangen of op te eten.
Wat kan jij doen tegen de Aziatische hoornaar?
Aanvankelijk hoopte men de Aziatische hoornaar nog volledig uit te roeien, maar ondanks alle inspanningen is de soort blijven uitbreiden. Daarom blijft het belangrijk om de populatie onder controle te houden ā en ook jij kan daarbij helpen.
Aziatische hoornaar bestrijden
Zodra het meerdere dagen 15Ā°C of warmer is, ontwaken de stichtende koninginnen. Dit is het belangrijkste moment van het jaar om in te grijpen. Elke gevangen koningin betekent Ć©Ć©n nest minder later op het jaar.
Een selectieve hoornaarval is cruciaal. Waarom?
- Europese hoornaars zijn groter dan Aziatische en worden in vallen met te grote openingen dus ook gevangen
- Nuttige insecten mogen niet massaal worden gevangen
- Openingen groter dan 8,5 mm veroorzaken veel bijvangst
- Niet-selectieve vallen zijn schadelijk voor de biodiversiteit
Lees alles over onze selectieve trechterval voor het vangen van Aziatische hoornaars
Aziatische hoornaar melden
Waarnemingen van de Aziatische hoornaar of nesten meld je altijd bij de bevoegde instanties. Zo help je mee aan:
- betere monitoring
- snellere nestverwijdering
- bescherming van bijen en de biodiversiteit
Meld dit met bijgevoegde fotoās via officiĆ«le apps. Dit kan voor Nederland bij Waarneming.nl en voor BelgiĆ« via Vespa-Watch
Spot je een nest in je omgeving van je huis? Ben je zeker dat het om een Aziatisch hoornaar gaat? Meld dit bij de brandweer of contacteer een professionele bestrijder. Deze gebruiken hiervoor wel gifstoffen die in je omgeving terecht komen.
Wat mag je vooral niet doen?
- Geen niet-selectieve vallen gebruiken
- Geen gif of insecticiden inzetten
- Geen Europese hoornaars bestrijden
- Geen nesten zelf vernietigen (altijd melden!)
Is de Aziatische hoornaar gevaarlijk voor de mens?
Het gif is vergelijkbaar met dat van Europese hoornaars, en kan gevaarlijk zijn bij meerdere steken. De Aziatisch hoornaar komt niet spontaan in de buurt van mensen maar als hij zich bedreigd voelt, zal hij zich verdedigen. De primaire nesten die vaak in de buurt van huizen worden gebouwd bieden het meeste risico. Het scheren van een haag of trillingen van een grasmaaier in de buurt van de nest kunnen een aanval uitlokken.
De steken van een hoornaar zijn pijnlijk en kunnen allergische reacties uitlokken. Bij zwelling van gezicht, ademproblemen of duizeligheid, ga je best meteen naar de dokter.
Conclusie: wat moet je weten?
- De Aziatische hoornaar is een invasieve soort die sinds 2004 in Europa voorkomt.
- Ze vormt vooral een ernstige bedreiging voor honingbijen, minder voor wilde bijen
- Sinds 2016 staat ze op de lijst van invasieve exoten: alleen bestrijding is toegestaan.
- De soort is herkenbaar aan haar donkere lichaam, gele poten en oranje band.
- Bestrijding is het meest effectief in het vroege voorjaar, wanneer koninginnen actief zijn.
- Voor mensen is ze niet agressief, maar kan wel steken bij verstoring van een nest.