Je hebt het zeker al gemerkt in je tuin?
Bonen- en courgetteplanten begeven het al bij de eerste vorst, terwijl broccoli’s, bloemkolen of preiplanten nog ongestoord verder groeien.
Hoe komt dat? Laten we er eens dieper naar kijken.
Hoe herken ik vorstschade?
Vorstschade herken je in de eerste plaats aan slaphangende bladeren of bladeren die bruinzwart verkleuren.
Bij tomaten en andere vruchten kunnen er zwarte vlekken ontstaan.
Schade die later zichtbaar wordt
Soms merk je de vorstschade niet meteen.
Vruchten lijken nog prima in orde zolang ze aan de plant hangen, maar zodra je ze oogst en op warmere temperaturen legt, verschijnen er ingezonken plekken.
Deze plekken gaan uiteindelijk rotten, waardoor de vrucht alsnog verloren gaat.
Kan ik vorstschade herstellen bij groenteplanten?
 |
 |
Bij groenteplanten kan je de opgelopen vriesschade niet meer herstellen.
Is er maar één nacht vorst geweest, dan kunnen tomaten zich soms nog herstellen. Maar planten zoals bonen, courgettes, pompoenen en paprika’s zijn zonder bescherming vrijwel altijd verloren.
Daarom is het beter om preventieve maatregelen te nemen zodra de eerste vorst wordt aangekondigd.
Een goede oplossing is het gebruik van klimaatdoek. Onder de doek ontstaat een microklimaat, waardoor de planten enkele graden vorst kunnen verdragen.
Wat is vorstresistentie?
Vorstresistentie betekent dat planten bij temperaturen lager dan 0°C geen schade oplopen.
Er bestaan verschillende gradaties van vorst:
- lichte vorst: tussen 0 en -5°C
- matige vorst: tussen -5 en -10°C
- strenge vorst: tussen -10 en -15°C
Verschillen tussen groenteplanten
Niet alle groenten reageren hetzelfde op vorst.
- Sommige sterven al af bij lichte vorst.
- Andere verdragen matige vorst en sommigen zelfs strenge vorst.
Er bestaat dus een duidelijke gradatie in vorstresistentie tussen verschillende groenteplanten.
Voorjaar versus najaar
 |
 |
 |
Planten kunnen zowel in het voorjaar als in het najaar vorstschade oplopen.
- Jonge kiemplantjes in het voorjaar zijn extra gevoelig. Eén lentenachtvorst met een graadje onder nul kan al fataal zijn voor bijvoorbeeld komkommer, paprika, bonen, (water)meloen, tomaat, aubergine en augurk.
- In het najaar kunnen de meeste groenteplanten grondvorst net onder nul wel verdragen, zolang het sporadisch is en niet te lang aanhoudt.
De eerste planten die in het najaar bezwijken zijn dezelfde soorten die in het voorjaar ook geen vorst verdragen.
Wanneer bescherming niet genoeg is
 |
 |
 |
Bij temperaturen lager dan -5°C zijn niet-vorstresistente groenteplanten fataal getroffen, zelfs met klimaatdoek als bescherming.
Op dat moment overleven alleen de vorstresistente groenten, zoals:
- prei, aardpeer, winterui, boerenkool, knoflook
- koolraap, pastinaak, savooikool, schorseneer
- snijselder, winterspinazie, veldsla roosjes en winterpostelein
Deze groenten kan je de hele winter door oogsten, met uitzondering van knoflook en winterui. Die worden in de herfst geplant, maar ontwikkelen zich pas verder in het volgende voorjaar.
Hoe komt het dan sommige groenteplanten tegen de vorst kunnen en anderen niet?
Bij vorst gaat het water in de plantencellen uitzetten. Dat gebeurt bij alle planten.
Toch zie je dat bij de ene plant meteen zichtbare schade optreedt, terwijl een andere plant helemaal geen schade vertoont.
Het verschil zit in het plantenvocht
Plantencellen bevatten altijd water, maar niet alle planten hebben hetzelfde water in hun cellen.
Groenteplanten die standhouden bij vorst (tot -5°C en meer), zijn soorten die van nature veel suikers aanmaken. Deze suikers zitten opgelost in het plantenvocht.
Suikerwater bevriest minder snel dan gewoon water. Het werkt als een soort antivries.
Daarom bevriezen sommige groenteplanten onmiddellijk, terwijl andere soorten meer vorst kunnen verdragen.
Welke groenten smaken beter na de vorst?
Je hebt het vast al gehoord: sommige groenten krijgen een betere smaak na de eerste vorst.
De kou activeert de plant om zetmeel om te zetten in suikers. Daardoor verandert de samenstelling van bladeren en knollen en gaan ze zoeter smaken.
Zelfs een periode van aanhoudende koude zonder echte vorst kan dit effect al geven.
Groenten die zoeter worden na vorst
 |
 |
 |
De volgende groenten smaken beter na de eerste koude:
- spruiten
- pastinaak
- aardperen
- knolselder
- boerenkool
- wortels
Groenten inkuilen of afdekken?
Sommige groenten kan je in de winter inkuilen en later opgraven wanneer je ze nodig hebt.
Deze oude methode wordt tegenwoordig nog maar zelden toegepast. Bij inkuilen houd je de groenten eigenlijk in leven. Dat betekent wel dat ingekuilde groenten in het voorjaar opnieuw beginnen te schieten, waardoor de smaak snel achteruitgaat.
Inkuilen binnen
Inkuilen kan zowel buiten als binnen.
Binnen doe je dit door de groenten in een kist of bak met vochtig zand te leggen. Op die manier blijven ze stevig en behouden ze langer hun smaak.
Inkuilen buiten
Buiten kan je een kuil maken in de grond.
Heb je zware grond, dan maak je beter een bult op de grond met een greppel eromheen zodat de groenten droog blijven.
- Wortelgewassen leg je plat op de grond.
- Kolen plaats je met de wortels op de grond.
De kuil wordt daarna afgedekt met stro en een plaat, zodat water en vorst er niet bij kunnen.
Groenten op het perceel laten staan
Zelf kuil ik geen groenten in. Ik laat ze gewoon op het perceel staan waar ze groeiden.
Wortelen, schorseneren, pastinaak, wortelpeterselie en aardperen zijn winterhard en kunnen dus blijven staan.
Bij strenge vorst (-8°C of kouder) dek ik ze af met een dikke laag stro en klimaatdoek om ze extra te beschermen.
Ook interessant om te lezen:
