Het probleem van pesticide gebruik

Sinds 80 à 90 jaar zijn synthetische, chemische bestrijdingsmiddelen wijdverspreid. Hun gebruik in de hele wereld is de afgelopen 30 jaar met 50% gestegen en er wordt nu jaarlijks 2,5 miljoen ton commerciële pesticiden gebruikt.

Ze worden op agressieve wijze gepromoot door grote bedrijven en overheidsgroepen die samen een industrie vormen van meer dan $35 miljard per jaar. Niets aan de hand, toch?

Het ergste is dat onze afhankelijkheid van chemische bestrijdingsmiddelen toeneemt terwijl hun effectiviteit afneemt. Zeker als je gaat kijken naar het particulier gebruik, merk je dat veel chemische middelen die gebruikt worden, niet meer werken.

Insecten worden snel en/of volledig resistent tegen de chemische producten die beogen hen af te doden. Momenteel zijn er meer dan 500 insectenplagen en mijtensoorten die resistent zijn gebleken.
Men gebruikt verkeerde middelen voor de plaag die men heeft.
Men houdt geen rekening met noodzakelijke bodem- of buitentemperaturen en gebruikt het ongeacht de voorschriften.
Het product wordt op de markt gebracht terwijl men weet dat het maar in beperkte mate bestrijdt wat wordt beoogd.

Wij vinden dat ondertussen heel normaal! Werkt het ene niet, dan maar een ander middel proberen, toch? En producenten spelen daar maar al te graag op in door steeds nieuwe producten te ontwikkelen.

De nieuwe wetgeving van de laatste jaren legt het gebruik van pesticiden meer aan banden, voornamelijk voor de particulier. Als professioneel kan je nog alle pesticiden en insecticiden gebruiken, wat in mijn ogen een grote tegenstrijdigheid is. Want waarom mag een tuinaanlegger wel ongezonde producten spuiten in particuliere tuinen? Of mag een tuinder gif spuiten dat schadelijk is voor onze gezondheid?

Journalist Dirk de Bekker schreef een boek over de impact van bestrijdingsmiddelen, hun verstrengelde belangen en misbruikte wetenschap.

‘Het pesticiden paradijs’ toont de werkelijke impact van bestrijdingsmiddelen en verklaart waarom de problematiek blijft voortbestaan, ondanks alle duurzame alternatieven. Het is een onthutsend boek over de verborgen wereld achter bestrijdingsmiddelen: een wereld die onze denkbeelden over landbouw en pesticiden manipuleert, wetenschap ondermijnt, en de volksgezondheid en het milieu ondergeschikt maakt aan productie en winst.

boek van Dirk de Bekker

Zeg neen tegen gif

“Geen gif” is de eerste steppingstone binnen de visie van Rootsum. Al 35 jaar zetten wij ons in voor tuinieren zonder gif en moedigen we iedereen aan om bij tuinproblemen over te schakelen op natuurlijke alternatieven. Rootsum reikt kennis en praktische hulpmiddelen aan om de overgang te maken van een klassieke, met chemische middelen onderhouden tuin naar een natuurlijke, biodiverse tuin. Het enigste wat jij moet doen, is ervoor kiezen!

Ik heb mijn hele loopbaan de sector gevolgd, en kom tot deze conclusie: zolang onze mentaliteit niet verandert, zullen bestrijdingsmiddelen blijven bestaan. De chemie reuzen zullen chemische spuitmiddelen blijven ontwikkelen en promoten, ongeacht of ze werken of werkelijk nodig zijn. De behoefte eraan wordt grotendeels gecreëerd; het is in essentie pure marketing.

Verandering begint dus bij jou. Wij die aan de basis staan, moeten massaal “nee” zeggen tegen chemische middelen en dan zal er effectief iets wijzigen.

Niet-selectieve bestrijdingsmiddelen doden bij gebruik verschillende soorten insecten en uiteraard ook nuttige insecten. In sommige producten zitten zelfs meerdere werkzame stoffen, zoals insecticiden en fungiciden.

Wie bijvoorbeeld een product tegen schimmel op rozen gebruikt, kan onbedoeld tegelijk een insecticide toepassen dat de natuurlijke vijanden van bladluizen doodt. Was dat de bedoeling? Waarschijnlijk niet. Lees altijd de bijsluiter en kijk welke actieve stoffen in het product aanwezig zijn, als je al wilt spuiten.

Door willekeurig en grootschalig gebruik te maken van niet-selectieve chemische middelen brengen we ernstige schade toe aan de natuur. We verstoren en vernietigen natuurlijke evenwichten die soms met veel moeite tot stand zijn gekomen. Hoe kun je verwachten dat problemen vanzelf verdwijnen, als je zelf telkens opnieuw de natuurlijke oplossingen ondermijnt?

Lees ook 'nuttige insecten en spuitmiddelen, een slechte combo' en dit artikel 'wachttijd na chemisch bestrijden voor nuttige insecten'

Met de opkomst van nuttige insecten, ongeveer veertig jaar geleden, zijn chemieproducenten gaandeweg selectiever werkende producten gaan ontwikkelen. Daarom zie je op sommige verpakkingen vermeldingen zoals “niet schadelijk voor lieveheersbeestjes”. Concreet betekent dit enkel dat lieveheersbeestjes niet worden gedood. Er bestaan echter veel meer nuttige insecten, en vele daarvan worden door deze middelen nog steeds getroffen.

Kies bewust om gif te vermijden. Minder dan één procent van alle insectensoorten ter wereld wordt als plaag beschouwd. De overige 99 procent vervult een cruciale rol in onze voedselketen en is voor het functioneren van ecosystemen onmisbaar.

Secundaire schade van chemische producten

Je staat er misschien niet bij stil, maar chemische spuitmiddelen brengen op veel domeinen enorm veel schade toe:

Pesticiden komen in de lucht, de bodem en het water terecht en verspreiden zich door onze hele leefomgeving. Giftige stoffen zijn tot in de drinkwaterlagen doorgesijpeld.

Een onderzoek van Velt toonde in 2024 nog aan hoe pesticiden overal aanwezig zijn en ver buiten de spuitzone kunnen gemeten worden. Hier kan je het eindrapport van Velt lezen. Een verkorte versie van het verslag vind je in dit artikel.

Pesticiden zijn alom aanwezig in het menselijk lichaam: in bloed, sperma en moedermelk. Parkinson en bepaalde vormen van kanker worden in verband gebracht met pesticiden.
Sterfte en achteruitgang van insecten en andere levende, nuttige organismen in ons ecosysteem. De hoge sterfte van honingbijen is alom bekend. Juist omdat honingbijen zo cruciaal zijn voor de bestuiving en onze voedselvoorziening, kan dit heel de wereld doen wankelen.
Huisdieren, vogels en kleine zoogdieren worden gedood ten gevolge van pesticiden. Ofwel omdat ze het gif rechtstreeks eten, ofwel omdat ze besmette prooien als voedsel eten.
Bepaalde bestrijdingsmiddelen versterken zichzelf per schakel in de voedselketen, waardoor ze heel gevaarlijk zijn, zeker en vast ook voor de mens.

Natuurlijke oplossingen

Bestrijden – in zoverre bestrijden nodig is – kan op een veilige en natuurlijke manier. In plaats van de natuur te bestrijden, werk je mét haar samen.

Het doel is niet om elk insect uit te roeien, maar om het evenwicht te bewaren in je tuin en problemen beheersbaar te houden. De beste resultaten bereik je door verschillende natuurlijke methoden te combineren.

Eerst denken en dan doen!

Houd volgende aspecten in je achterhoofd:

Zorg voor sterke planten

Sterke planten zijn minder vatbaar voor plagen en ziektes. Een levende bodem vol bacteriën en gunstige schimmels vormt de basis. Daarom is het belangrijk om aandacht te besteden aan je bodem. Dit lees je bij de rubriek 'ken je tuingrond'.

Door planten te ondersteunen met bladversterkende producten zoals Oenosan, lavameel of microbiële preparaten zoals Microferm, verhoog je hun natuurlijke weerstand.

Lavameel stuiven

Het gebruik van meststoffen zal planten verzwakken tenzij je kiest voor plantaardige meststoffen op basis van aminozuren zoals onze VegaN7. Dankzij de aminozuren worden de planten juist versterkt en kunnen ze beter voedingsstoffen opnemen.

Ook teeltomstandigheden spelen een grote rol: watergift, luchtvochtigheid, zonlicht en plantkeuze beïnvloeden de kans op plagen.

Voorbeelden:

Spint gedijt in droge, warme en tochtige omstandigheden. Door de luchtvochtigheid te verhogen en tocht te beperken, maak je het klimaat minder gunstig voor spint.
Slakken zijn vooral ’s avonds actief in natte omstandigheden. Door ’s morgens water te geven, is de bodem tegen de avond droger en minder aantrekkelijk.

Aanvaardbare schade

Niet elke plaag veroorzaakt meteen grote problemen, en niet elk insect in je tuin is schadelijk. Veel soorten zijn onschadelijk of zelfs nuttig. Door realistische grenzen te stellen, vermijd je onnodig ingrijpen.

Wacht en observeer

Buiten kan je de natuur vaak eerst haar werk laten doen. Kijk of nuttige insecten spontaan opduiken om plagen onder controle te houden. Deze natuurlijke helpers verschijnen meestal zodra er voldoende voedsel is. Ze worden aangetrokken door signaalstoffen (zoals feromonen) die aangevallen planten uitstoten.

Wacht echter niet tot een plaag uit de hand loopt: eens schadelijke insecten massaal aanwezig zijn, is bijsturen met nuttige insecten moeilijker en trager. Regelmatige controle en tijdig ingrijpen blijven dus essentieel.

Ken je "vijand"

Door het juiste insect te identificeren en zijn levenscyclus te kennen, kan je veel gerichter en doeltreffender ingrijpen indien je het nodig vindt. Zo kies je de juiste aanpak én de juiste biologische bestrijder op het juiste moment.

rozenkeverlarven geparasiteerd door aaltjes

Rozenkeverlarven geparasiteerd door B-green aaltjes

Tijd om te handelen

Is ingrijpen nodig? Kies dan altijd de minst belastende methoden voor de natuur. Combineer waar mogelijk meerdere zachte oplossingen.

Praktische natuurlijke oplossingen

Plagen kunnen biologische bestreden worden op verschillende manieren. Maak hiervan gebruik in je ecologische tuin.

Nuttige insecten en aaltjes

Nuttige insecten zijn de natuurlijke vijanden van plagen. Ze worden gericht ingezet om schadelijke insecten onder controle te houden, zonder risico voor mens, plant of huisdier. Denk aan:

Lieveheersbeestjes(larven) of gaasvlieglarfjes tegen bladluizen
Rootmijten tegen spint
Aaltjes (nematoden)

Larve van lieveheersbeestje eet bladluis

Door deze natuurlijke bondgenoten op het juiste moment uit te zetten, werk je samen met de natuur in plaats van er tegen. Rootsum biedt al sinds 1992 een breed gamma aan nuttige insecten en aaltjes aan voor de ecologische tuin.

Feromoonvallen

Feromoonvallen maken gebruik van soortspecifieke lokstoffen om mannetjes van bepaalde plaaginsecten aan te trekken. Feromoonvallen gaan:

plagen monitoren: je weet precies wanneer de vlucht van een welbepaalde mot bij jou begint
de populatie mannelijke motten uit de omgeving wegvangen zodat de vrouwtjes onbevrucht achterblijven.

Feromoonval fruitmot

Ze zijn selectief, milieuvriendelijk en een ideaal hulpmiddel om tijdig in te grijpen zonder nuttige insecten te schaden.

Mechanische hulpmiddelen

Mechanische controle omvat alle middelen die plagen vangen, weren of uitsluiten. Denk aan:

Tuingazen en beschermnetten om insecten weg te houden van je planten
Gele vangplaten
Slakkenringen
Waspinator

Deze hulpmiddelen zijn eenvoudig in gebruik, preventief inzetbaar en perfect combineerbaar met andere natuurlijke methoden.

Paprikaplanten onder klimaatdoek

Conclusie: de kracht zit in de combinatie

Door deze oplossingen te combineren, bouw je stap voor stap aan een veerkrachtige tuin waarin plagen geen vrij spel krijgen, maar het natuurlijke evenwicht centraal staat