Stikstofprobleem in onze natuur

Het stikstofprobleem is in onze samenleving niet erg gedragen.

Veel mensen hebben het gevoel dat ze er zelf toch niet veel aan kunnen doen. Bovendien is het geen kwestie die je op één, twee, drie kan oplossen. Dus waarom zouden we niet gewoon verder doen zoals we bezig zijn? En waarom al die inspanningen leveren?

Een sluipend proces

Ook al lijkt het soms een ver-van-ons-bed-show, de natuur rondom ons spiegelt dagelijks het probleem.

Alleen zien wij dat vaak niet zo. Het stikstofprobleem is namelijk een traag proces, dat zich de afgelopen veertig jaar heeft voltrokken en nog steeds evolueert.

Wanneer we foto’s vergelijken van een natuurgebied 40 jaar geleden met datzelfde gebied nu, dan staan we vaak versteld van het grote verschil.

Te veel stikstof in de bodem

Stikstof heeft vele kanten. Maar voor de natuur is het grootste probleem het te veel aan stikstof in de bodem.

Het gaat om stikstofdeeltjes die vanuit de lucht op de grond neerslaan en zo de bodem bemesten. Hierdoor verandert langzaam maar zeker de vegetatie.

Veranderde vegetatie

Grassen die zich verdringen op heidevlaktes

Voor dit proces zien we vandaag verschijnselen die vroeger nauwelijks voorkwamen.

Bramen groeien volop in bossen.
Grassen verdringen heide op heidevlaktes.
Weilanden kleuren op bepaalde momenten massaal geel van de paardenbloemen.

Dit zijn allemaal zichtbare gevolgen van een teveel aan stikstof in onze natuur.

Wat is het gevolg van teveel stikstof voor onze natuur?

Teveel stikstof in de natuur zie je overal. Het heeft een negatief effect op de bodem, bermen, weilanden, bossen, rivieren, meren, beken en grachtjes. En bijgevolg ook op de biodiversiteit in al deze leefgebieden.

1. Verzuring van de bodem

Seringen kunnen niet tegen een zure bodem

Een teveel aan stikstof leidt tot verzuring van de grond.

Planten die niet tegen zure bodems kunnen, verdwijnen automatisch.
Mineralen zoals calcium en magnesium worden minder goed vastgehouden, terwijl dit belangrijke voedingsstoffen zijn voor planten.

Uit onderzoek blijkt dat vogels die leven van plantenzaden in bepaalde gebieden zelfs zwakke botten ontwikkelen door een tekort aan kalk in hun voedsel.

2. Bemesting en verruiging

Neergeslagen stikstof werkt tegelijkertijd als een meststof voor andere planten.

Vooral woekerende soorten zoals bramen, brandnetels, distels en grassen profiteren hiervan. Zij verdringen de kwetsbare planten en bloemen in natuurgebieden.

Daardoor verdwijnen niet alleen zeldzame planten, maar ook vlinders en insecten die afhankelijk zijn van deze planten.

Teveel stikstof leidt dus tot een verlies aan diversiteit in zowel planten als diersoorten. Onze natuur verarmt letterlijk.

3. Verstoring van ecosystemen

De natuur is een samenhangend systeem. Elk organisme vormt een schakel in de voedselketen.

Wanneer soorten verdwijnen, verdwijnen andere soorten mee. Zo ontstaat een domino-effect met nefaste gevolgen voor de natuur én uiteindelijk ook voor onszelf.

4. Effect op waterkwaliteit

In grachtjes, beken en meren zie je vaak algengroei. Dit wordt versterkt door stikstof.

Algen veroorzaken verzuring van het water.
Het zuurstofgehalte daalt, waardoor er minder of zelfs geen waterplanten en vissen kunnen leven.

5. Effect op luchtkwaliteit

Stikstofoxiden in de lucht leiden tot de vorming van ozon (smog) en dragen bij aan de productie van fijnstof.

Daarmee levert stikstof ook een aanzienlijke bijdrage aan de luchtvervuiling die we dagelijks inademen.

Europa en de natura-2000-gebieden

In de Europese Unie zijn afspraken gemaakt om de natuur beter te beschermen.

De Natura 2000-gebieden vormen samen een netwerk van beschermde natuur, verspreid over alle lidstaten. Deze gebieden vallen sindsdien onder de Europese stikstofnormen.

Nederland en België als probleemlanden

Uit cijfers blijkt dat Nederland en België de grootste stikstofuitstoot hebben van alle Europese landen.

Daarom moeten zij ook de strengste maatregelen nemen om hun Natura 2000-gebieden te herstellen.

Stikstofneerslag per hectare

Hier zie je het percentage van de stikstofneerslag in Vlaanderen en Nederland

In Vlaanderen daalt jaarlijks gemiddeld 20 kg stikstof per hectare neer.
In Nederland gaat het om gemiddeld 21 kg stikstof per hectare.

Om natuurgebieden de kans te geven zich te herstellen, zouden we moeten zakken naar ongeveer 14 kg stikstof per hectare per jaar.

Landbouwbedrijven nabij natuur

Landbouw in de buurt van een natuurgebied

Veel landbouwbedrijven liggen dicht bij of zelfs pal naast natuurgebieden.

Dat is een probleem, want ammoniak, momenteel de grootste boosdoener in het stikstofdossier,blijft in de omgeving hangen. Dit heeft nefast effect op nabijgelegen natuur.

Om die reden worden momenteel vooral de boeren geviseerd in het stikstofdossier.