Oorwormen

Sommige mensen verafschuwen oorwormen, anderen doen juist alles om ze aan te trekken.

Oorwormen voelen zich van nature thuis in fruitboomgaarden en gemengde hagen, maar je vindt ze ook in de siertuin of groentetuin.

Waar veel schadelijke insecten voorkomen, zoals bladluizen of bladvlooien, kunnen oorwormen deze snel en efficiënt op een natuurlijke manier bestrijden. Toch lees je op internet ook regelmatig tips om oorwormen te weren uit de tuin.

De vraag is dus: wegen de voordelen van de oorworm op tegen de nadelen? Laten we dit eens van dichtbij bekijken.

Levenscyclus van de oorworm

In februari of maart legt het oorwormvrouwtje haar eitjes in een ondergronds nest. De eitjes zijn wit en liggen in groepjes van 40 tot 80 stuks.

Uit de eitjes komen geen typische larven, maar meteen kleine oorwormpjes met een zachte huid — dit noemen we nimfen. De eerste nimfen verschijnen eind april tot begin mei en blijven de eerste weken in de grond.

Rond eind mei – begin juni kruipen de nimfen naar boven, waar ze zich verder ontwikkelen tot volwassen oorwormen.

Hun leven speelt zich dus de helft van de tijd ondergronds en de helft bovengronds af.

Vanaf half september trekken ze terug de grond in, waar ze overwinteren op een diepte van ongeveer 5 tot 7 centimeter. Een oorworm leeft gemiddeld 14 tot 16 maanden.

Wat eten oorwormen?

Oorwormvrouwtjes die een nest met jongen hebben, trekken vanaf april ’s nachts naar de fruitbomen. Daar voeden ze zich met insecteneitjes en kleine larven.

Eenmaal terug in het nest braken ze dit voedsel uit om hun nimfen te voeden.

Na enkele dagen verlaten de jonge oorwormpjes het nest en gaan zelf op zoek naar voedsel in de bodem: springstaarten, schimmels, algen, mijten en ander klein leven.

Is er te weinig voedsel? Dan kunnen ze zelfs elkaar opeten.

De oorworm is vooral zeer nuttig tijdens de periode dat hij bovengronds leeft — van juni tot oktober.

In die tijd eet hij tal van plaaginsecten zoals:

fruitmot,
appelbloedluis,
perenbladvlo,
bladluizen,
bladgalmuggen,
en zelfs schildluizen.

Daarnaast voedt de oorworm zich ook met algen, schimmels en jonge blaadjes van scheuten aan bomen.

Een voorbeeld uit de praktijk

In onze vroegere Rootsum-tuin (die we sinds onze verhuis in 2021 niet meer hebben), had ik een eenvoudige maar effectieve manier om oorwormen aan te trekken.

Ik plantte het hele seizoen mijn slaplanten in potten en zette ze samen op een tafeltje bij de kas. Zo kon ik ze makkelijk water geven, ze bleven vrij van slakken én groeiden uitstekend.

Bij het oogsten vond ik bijna altijd minstens één oorworm per slaplant. Perfect!

Ze kwamen vanzelf naar mijn planten, en ik had nooit last van bladluizen in de slakroppen.

En ze vraten zelfs niet aan de bladeren! Ik vermoed dat ze vooral kwamen om te drinken.

In de zomer kan een oorworm immers echt dorst hebben.

Zijn oorwormen schadelijk?

Oorworm met oorwormpoep gevonden onder de lijmplaat van de feromoonval

Veel mensen willen geen oorwormen in hun tuin, omdat ze denken dat deze schade aanrichten aan fruit of planten. Maar klopt dat wel?

In droge periodes gaan oorwormen actief op zoek naar water. Daarbij kunnen ze soms aan appels of peren knabbelen.

Maar er is een grote “maar”: oorwormen kunnen met hun kaken niet door de schil van gezonde vruchten bijten.

Ook druiven blijven dus ongemoeid.

Ze eten enkel van vruchten die al beschadigd zijn, bijvoorbeeld door barsten, hagelschade of vogelvraat.

Via zulke bestaande openingen werken ze zich naar binnen om van het vruchtvlees te eten.

Oorwormen verstoppen zich graag tussen vruchten of druiventrossen. Dat kan wat oorwormpoep achterlaten, maar voor de hobbytuinier is dat geen probleem: je kunt het gewoon afwassen.

Voor wijnbouwers ligt dat anders: daar kan veel oorwormpoep de smaak van de wijn negatief beïnvloeden.

Het nut van oorwormen in vergelijking met andere nuttigen

Oorwormen zijn echte opruimers in de tuin. Ze eten vergelijkbare hoeveelheden bladluizen als de larven van gaasvliegen en de larven van lieveheersbeestjes.

Een oorwormnimf eet tot 50 bladluizen per dag, een volwassen oorworm zelfs tot 120.

Hun kracht zit echter in hun gevarieerde menu.

Waar lieveheersbeestjes zich vooral richten op bladluizen en spintmijten, en gaasvlieglarven daarnaast ook appelbloedluizen en bladvlooien eten, gaat de oorworm nog een stap verder.

Hij pakt meer verschillende plaaginsecten aan dan eender welke andere nuttige soort.

Onderzoek in professionele boomgaarden toont aan dat natuurlijke populaties oorwormen plagen zoals appelbloedluis en perenbladvlo goed kunnen onder controle houden, zolang er geen insecticiden worden gebruikt die hen schaden.

Het enige nadeel is dat oorwormen pas laat in het seizoen bovengronds actief worden, terwijl de larven van lieveheersbeestjes en gaasvliegen al vroeg in het voorjaar aan de slag gaan.

Oorwormen aantrekken in je tuin

Oorwormen zijn vooral ’s nachts en in de schemering actief. Overdag verstoppen ze zich graag in donkere, nauwe plekjes: tussen bladeren, achter schors of in vruchtclusters.

Dat is nuttige kennis als je zelf oorwormhuisjes wilt maken.

Wanneer oorwormen een fijne schuilplaats vinden, laten ze er een feromoon achter. Dat zorgt ervoor dat ze steeds terugkeren én dat andere oorwormen worden aangetrokken.

Hoe langer je een oorwormhuisje laat hangen, hoe meer bewoners het zal krijgen.

Zelf oorwormhuisjes maken

Een zelfgemaakt oorwormenhuisje van ribbel karton

Een zelfgemaakt oorwormenhuisje met een zakje en stro

Een eenvoudig oorwormhuisje maak je als volgt:

Knip een stuk ribkarton uit een kartonnen doos en rol het op.
Maak het vast met een ijzerdraadje zodat het opgerold blijft.
Prik een gaatje in een kunststofbeker en bind met het ijzerdraadje het ribkarton vast aan de beker.

Tip: hang de huisjes beschut tussen de bladeren van bomen of struiken, met de opening naar beneden, zodat ze niet nat worden. Oorwormen houden niet van vochtige schuilplaatsen.

Let wel: vogels durven het karton kapot te pikken op zoek naar oorwormen.

Een andere eenvoudige methode

Je kunt ook kleine plastic zakjes met stro vullen en ze ophangen in de boomgaard.

De oorwormen kruipen er graag in om te schuilen en overdag te rusten.

Het is een eenvoudige, doeltreffende manier om deze nuttige helpers in je tuin te houden.

Natuurlijke vijanden van oorwormen

De koolmees is een natuurlijke vijand van de oorworm

De spreeuw is een natuurlijke vijand van de oorworm

Oorwormen hebben in elk levensstadium hun eigen natuurlijke vijanden.

De eitjes zijn vooral gevoelig voor schimmels en bacteriën.

Daarom likt het vrouwtje haar eitjes dagelijks schoon. Zo voorkomt ze dat ze gaan schimmelen of uitdrogen.

Wanneer de jonge oorwormen nog in hun ondergrondse nest verblijven, lopen ze gevaar aangevallen te worden door loopkevers en duizendpoten.

Een goed ontwikkelde bodemstructuur met veel kleine holtes en spleten helpt de nimfen om zich beter te verbergen en verhoogt hun overlevingskansen.

Zodra de oorwormen bovengronds leven, worden ze vooral gegeten door vogels zoals eksters, Vlaamse gaaien, koolmezen en spreeuwen.

Daarnaast zijn er helaas nog steeds mensen die denken dat oorwormen bestreden moeten worden, terwijl ze juist een waardevolle rol spelen in de tuin.

Tijdens hun overwintering in de grond kunnen oorwormen opnieuw ten prooi vallen aan schimmels en bacteriën.

Effecten van chemische middelen op oorwormen

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat verschillende insecticiden schadelijk zijn voor oorwormen, zeker wanneer er gespoten wordt tussen juni en oktober, de periode waarin ze bovengronds actief zijn.

Ook onkruidverdelgers zoals Weedazol kunnen de populatie beïnvloeden.

Wanneer deze in het najaar worden toegepast, net op het moment dat volwassen oorwormen zich terugtrekken in de grond, kan dat hun voortplanting ernstig verstoren.

In het algemeen geldt dat chemische bestrijdingsmiddelen de natuurlijke balans verstoren en de biodiversiteit afremmen.

Wil je blijven genieten van natuurlijke plaagbestrijders in je tuin? Dan is het beter om te kiezen voor ecologische methoden en eventueel een beroep te doen op nuttige insecten.