Lieveheersbeestjes zijn kleine, opvallend gekleurde insecten die je vaak in tuinen en parken ziet. Deze lieveheerskevers staan bekend als nuttige helpers, omdat ze grote hoeveelheden bladluizen eten.
In dit artikel ontdek je alles over lieveheersbeestjes: van hun kenmerken en levenscyclus tot hun rol in de natuur en tuin.
Wat is een lieveheersbeestje?
Lieveheersbeestjes zijn insecten van de orde Coleoptera, wat kevers betekent. Kevers zijn insecten en hebben zes poten.
Ze behoren tot de familie Coccinellidae, vandaar het Franse woord Coccinelle.
Lieveheersbeestjes worden gekenmerkt door een ovaalachtig lichaam met ondoorzichtig dekschild en daaronder vliegvleugels. Een lieveheersbeestje heeft dus 4 vleugels: twee buitenste dekschilden en twee binnenste vliesvleugels die een effectieve vliegfunctie hebben.
Lieveheersbeestjes kopen
Bij Rootsum kan je zowel larven als volwassen lieveheersbeestjes kopen.
Meestal worden de larven van lieveheersbeestjes gekocht omdat deze zeer gericht kunnen uitgezet worden op de plaatsen waar er bladluizen zijn. Volwassen lieveheersbeestjes kunnen weg vliegen waardoor de bestrijding minder verzekerd is.
Lieveheersbeestjes larven kopen
Bij Rootsum kan je lieveheersbeestjes larven kopen in verschillende hoeveelheden: per 50, 100, 200 of 300 stuks.
Wat zit er in de verpakking?
- Adalia bipunctata larven tussen papier snippers
- Een handleiding
- Uitzetdoosjes te gebruiken indien rechtstreeks op blad uitzetten niet mogelijk is
Waarom larven van lieveheersbeestjes kopen?
De larven van Adalia zijn erg populair als bladluisbestrijder omdat ze zich voeden met veel soorten bladluizen. Ze kunnen gebruikt worden op planten, heesters of laanbomen maar ook binnenshuis of in een kas.
Ze kunnen alle soorten bladluizen verorberen maar geen takluizen omdat deze te groot zijn voor de larven.
Volwassen lieveheersbeestjes kopen
We verkopen Adalia bipunctata of het 2-stippelig lieveheersbeestje per 25 of 50 stuks. Het is een klein, inheemse lieveheersbeestje dat tussen 3.5 en 6 mm groot is.
Adalia bipunctata staat op de rode lijst als 'kwetsbaar', wat betekent dat het een bedreigde status heeft die ondersteuning verdient ondanks dat het een veel voorkomende, inheemse soort is. Door Adalia bipunctata te kopen, ondersteun je dus de natuur.
Adalia bipunctata: kenmerken en varianten
Adalia bipunctata komt voor in drie hoofdvormen:
- rood lieveheersbeestje met twee zwarte stippen
- zwart lieveheersbeestje met twee rode stippen
- zwart lieveheersbeestje met vier rode stippen
De zwarte lieveheersbeestjes komen vaker voor dan de rode. Omdat mensen deze varianten vaak niet herkennen als inheems, worden ze soms verward met het Aziatisch lieveheersbeestje en helaas gedood.
Levenscyclus van het lieveheersbeestje
Het lieveheersbeestje kent 4 stadia in zijn leven: ei, larve, pop en adult (volwassen lieveheersbeestje).
Eitjes van lieveheersbeestjes
Eieren worden meestal in groep afgelegd, geel-oranje rechtopstaande eitjes, enkele millimeters groot, in een cluster aan de onderkant van bladeren, in de buurt van bladluizen.
Een vrouwelijk lieveheersbeestje kan 20 tot 50 eitjes per dag afleggen. De eitjes komen na 4 tot 10 dagen uit, afhankelijk van de temperatuur.
Enkele soorten lieveheersbeestjes vormen hierop een uitzondering en leggen de eitjes niet in groep af maar afzonderlijk of per 2 of 3 eitjes.
De eitjes zijn aanvankelijk geel maar verkleuren naar oranje en vervolgens naar zwart: op dat moment is het eitje rijp en zal de larve uit het eitje komen
Larven van lieveheersbeestjes
Larven van lieveheersbeestjes lijken helemaal niet op het volwassen kevertje. Ze zien eruit als krokodilvormige, langwerpige insecten.
In het beginstadium als de larve net uit het ei is gekropen, is deze één millimeter klein. Ze vervelt 3 keer, er zijn dus 4 larvale stadia.
De ontwikkeling van de larve duurt ongeveer 20 dagen (afhankelijk van de temperatuur) om vervolgens te verpoppen. Op die tijd groeit de larve uit tot een goed zichtbaar langwerpig insect van een kleine cm.
Vele larven zijn grijs van kleur maar soms ook geel, bruingeel of bruin. Naarmate de larven groter worden, vallen ook de stippen op hun achterlijf meer op.
Larven beginnen gelijk te eten (lege eischalen, onbevruchte eieren) als ze uit de eitjes komen. Elke larve eet tijdens haar ontwikkeling tot pop 200 á 600 bladluizen.
Neem een kijkje door onze microscoop en ontdek van dichtbij hoe lieveheersbeestlarven uit hun eitjes tevoorschijn komen.
Pop van lieveheersbeestje
De larve eet totdat zijn huid als het ware barst. Onder de oude huid is een nieuwe huid die vochtig en zacht is. Daardoor verandert de larve in een pop.
Voor het verpoppen hecht de larve zich vast aan het blad. Ze blijft daar onbeweeglijk liggen gedurende de hele verpoppingstijd.
De verpopping duurt tussen 7 en 10 dagen. De pop is ongeveer 3,5 mm groot en variëren van kleur: geel, oranje, grijs, bruin of zwart met al dan niet stippen op de achtergrondkleur.
Volwassen lieveheersbeestje
Uiteindelijk komt het volwassen insect tevoorschijn door de pophuid te scheuren. Op het moment dat het lieveheersbeestje uit de pop komt, is het een kleurloos lieveheersbeestje zonder stippen.
Het is pas na enkele uren dat de dekschilden uitharden en dat de gele kleur plaats maakt voor het kleurenpatroon. Dit laatste ontstaat doordat het lieveheersbeestje bloed pompt in het dekschild en de vleugels.
Sommige lieveheersbeestjes hebben 1 generatie per jaar, anderen hebben 2 of meer generaties naargelang de temperatuur en het beschikbare voedsel.
Lieveheersbeestjes zijn actief tussen 13 en 35°C en verdragen 30 tot 90 % luchtvochtigheid. Het lieveheersbeestje overwintert als volwassen insect.
Bij het 2-stippelig lieveheersbeestje is ongeveer 90% van de nakomelingen vrouwelijk. Dat komt doordat bacteriën - aanwezig bij veel vrouwtjes - de mannelijke embryo’s doden. Hierdoor worden vooral vrouwtjes geboren
Soorten lieveheersbeestjes
Behalve inheemse lieveheersbeestjes treffen we in de natuur ook uitheemse, Aziatische lieveheersbeestjes aan. Het Aziatische lieveheersbeestje is een invasieve soort die hier niet thuis hoort. Hieronder vind je meer informatie.
Inheemse lieveheersbeestjes
In onze tuinen en de natuur leven veel inheemse lieveheersbeestjes, elk met hun eigen kleuren, patronen en favoriete leefplekken.
Meer weten over onze inheemse soorten lieveheersbeestjes en waar ze voorkomen?
Wil je een overzicht van alle inheemse soorten, koop dan onze zoekkaart lieveheersbeestjes.
Het inheemse zevenstippelig en tweestippelig lieveheersbeestje hebben geen specifieke voorkeur voor bepaalde planten, waardoor ze op allerlei heesters, bomen en tuinplanten voorkomen. Precies om die reden worden deze soorten ook gecommercialiseerd en ingezet als natuurlijke bestrijders van bladluizen.
Aziatische lieveheersbeestje
Het Aziatisch lieveheersbeestje is een opvallende soort die oorspronkelijk uit Azië komt en inmiddels ook veel in Nederland en België voorkomt.
Deze soort draagt, net als inheemse lieveheersbeestjes, bij aan het bestrijden van bladluizen. Alhoewel ze in bepaalde situaties kunnen concurreren met inheemse soorten, lijkt er momenteel een relatief evenwicht te zijn bereikt waar de inheemse en Aziatische soorten naast elkaar voorkomen.
Bij voedselgebrek of wanneer het Aziatisch lieveheersbeestje lokaal in grote aantallen voorkomt, kan er extra druk ontstaan op inheemse soorten. Vooral ials larven zijn inheemse lieveheersbeestjes kwetsbaarder, omdat Aziatische larven vaak groter, actiever en competitiever zijn.
Verschillen tussen soorten
Het Aziatische lieveheersbeestje heeft extreem veel kleur- en stipvariaties waardoor ze moeilijk te onderscheiden zijn van de inheemse lieveheersbeestjes.
Toch kan je door meerdere kenmerken met elkaar te vergelijken, het verschil zien tussen een Aziatisch en een inheems lieveheersbeestje?
De larven van inheemse en Aziatische lieveheersbeestjes kan je gemakkelijker onderscheiden omdat de Aziatische soort fel oranje vlekken heeft op haar rug terwijl inheemse soorten veel kleinere gele stippen hebben op de zijkant van hun lijf.
|
|
Lieveheersbeestjes in de tuin
Waarom zijn lieveheersbeestjes nuttig?
Lieveheersbeestjes zijn erg nuttig in de tuin en in de natuur. Zowel de larven als volwassen kevertjes eten bladluizen en andere kleine schadelijke insecten.
Ze maken deel uit van een gezond ecosysteem en helpen het natuurlijke evenwicht te bewaren.
Door gebruik te maken van natuurlijke helpers in je tuin vermindert de noodzaak aan chemische bestrijdingsmiddelen wat beter is voor het natuur en andere nuttige insecten.
Hoe trek je lieveheersbeestjes aan?
Richt je tuin biodivers in en gebruik geen gif en je zal vanzelf lieveheersbeestjes aantrekken. Stuifmeel en nectar vroeg in het voorjaar en laat in de herfst is erg belangrijk voor lieveheersbeestjes omdat er dan nog weinig bladluizen zijn.
Weten hoe je je tuin biodivers kan inrichten?
Overwintering van lieveheersbeestjes
De meeste inheemse lieveheersbeestjes zoeken beschutting in de natuur: in de strooisellaag, tussen afgestorven plantendelen, in groenblijvende heesters, in schorsspleten van bomen, in de bodem, in dood hout, in mos of tussen graspollen.
Tip: Laat uitgebloeide bloemschermen en vaste planten in de winter staan. Ze bieden ideale overwinteringsplaatsen voor lieveheersbeestjes. Snoei pas in het voorjaar en ontdek hoeveel dieren uit het snoeisel tevoorschijn komen.
Het tweestippelig en het Aziatisch lieveheersbeestje overwinteren vaak in groep in kieren van ramen of binnenshuis, meestal tussen november en februari.
Lieveheersbeestjes in huis
In de laatste najaarszon zie je vaak lieveheersbeestjes zich groeperen in de raamkozijnen. Er ontstaat dan een kleine of grotere lieveheersbeestjes nest.
Overwinterende lieveheersbeestjes eten niet meer en blijven daar rustig zitten. Je kunt ze zonder probleem laten overwinteren in huis; in het voorjaar vertrekken ze vanzelf.
Waarom zorgen lieveheersbeestjes soms voor overlast?
Als lieveheersbeestjes in grote aantallen samenkomen, ruik je soms hun specifieke geur. Een grote groep kan de muur of het plafond bevuilen, vooral als ze zich bedreigd voelen of als ze in een warme ruimte zitten waar ze vanaf februari-maart terug actief worden.
Lieveheersbeestjes bestrijden in huis is echter niet aangewezen: ze zijn zeer nuttig in de natuur en chemische middelen zijn bovendien schadelijk voor jezelf en je huisdieren.
Lieveheersbeestjes in huis verwijderen
Bij overlast kun je ze het best verwijderen met de stofzuigermethode.
- Neem een stofzuiger, nylonkous en een elastiekje
- Plaats de nylonkous over de buis van de stofzuiger
- Bevestig de nylonkous met het elastiekje, zodat de nylonkous niet loskomt en in de stofzuiger gezogen wordt.
- Zuig de lieveheersbeestjes in de nylonkous op.
- Laat de lieveheersbeestjes terug vrij in de natuur.
Met deze techniek beschadig je de lieveheersbeestjes zo min mogelijk.
Doe je dit in het voorjaar, dan vliegen ze weer de natuur in. In het najaar zoeken ze na het wegzuigen een andere overwinteringsplek. Verplaats ze echter niet in putje winter.
Wat eten lieveheersbeestjes?
Zowel de larven als de volwassen lieveheersbeestjes voeden zich tijdens hun leven. Hoewel bladluizen een belangrijke voedselbron vormen, is hun dieet veel gevarieerder. Er bestaan bovendien soorten die helemaal geen bladluizen eten.
Lieveheersbeestjes en bladluis
In principe eten lieveheersbeestjes alle soorten bladluizen. Wat ze niet snel eten zijn takluizen. Dit zijn luizen die zich op de takken bevinden in plaats van op de bladeren. Ze zijn veel groter dan bladluizen en te groot voor de kleine larven van lieveheersbeestjes. Grote larven in het vierde larvestadium zouden deze takluizen wel aan kunnen.
In deze video zie je een Adalia bipunctata larve een bladluis opeten.
Andere insecten op het menu
Lieveheersbeestjes die zich voeden met insecten, eten behalve bladluis ook andere kleine diertjes zoals kleine larven van andere insecten, bladhaantjes, tripslarven en spintmijten. Ook eieren van vlinders en jonge rupsen kunnen op het menu staan.
Ons tweestippelig lieveheersbeestje werkt ook bij een spintaantasting.
Bij voedselschaarste kunnen larven van lieveheersbeestjes elkaar aanvallen en eten. Het Aziatisch lieveheersbeestje vormt hierbij een extra bedreiging, omdat deze grotere soort vaak larven van inheemse lieveheersbeestjes verorbert.
Plantaardig voedsel voor lieveheersbeestjes
Sommige lieveheersbeestjes zijn vegetariërs en eten dus geen insecten.
Het 16-stippelig lieveheersbeestje, het 22- stippelig, het citroen lieveheersbeestje en het meeldauw lieveheersbeestje voeden zich met meeldauw. Dit is een witte schimmel die vaak in het najaar spontaan op groenten- en sierplanten voorkomt.
Wat eten lieveheersbeestjes bij voedselschaarste
Op het einde van de zomer als de bladluizen schaars worden, voeden carnivore lieveheersbeestjes zich ook met stuifmeel en schimmelsporen.
Ook in het vroege voorjaar, als ze net uit de winterslaap zijn gekomen, voeden ze zich met nektar of jonge blaadjes om vocht binnen te krijgen. Dit is echter maar tijdelijk en van korte duur.
Bijten lieveheersbeestjes?
Lieveheersbeestjes bijten niet. Ze hebben geen kaken die sterk genoeg zijn om door de menselijke huid te bijten.
Wanneer je een lieveheersbeestje vastneemt of het zich bedreigd voelt, scheidt het vaak een gele, plakkerige en sterk ruikende vloeistof af. Deze stof noemt men reflexbloeden en wordt vaak verward met bijten.
Wat is reflexbloeden?
Reflexbloeden is geen ontlasting en zelfs geen echt bloed, maar een verdedigingsmechanisme van lieveheersbeestjes. Bij stress scheiden ze via hun pootgewrichten snel een gele tot oranje, plakkerige vloeistof af.
Deze stof bevat bitter smakende en giftige alkaloïden die natuurlijke vijanden, zoals vogels en andere roofdieren, afschrikken.
De vloeistof ruikt onaangenaam en blijft door haar kleverigheid goed plakken, waardoor aanvallers het lieveheersbeestje sneller loslaten. Dankzij reflexbloeden kunnen lieveheersbeestjes zich effectief beschermen zonder te moeten bijten.
Is reflexbloeden gevaarlijk voor mensen?
Voor mensen is de stof onschadelijk, al kan ze wel onaangenaam ruiken, plakkerig aanvoelen en in zeldzame gevallen een lichte huidirritatie veroorzaken bij gevoelige personen.
Natuurlijke vijanden van lieveheersbeestjes
In de natuur is het steeds een kwestie van eten en gegeten worden. Lieveheersbeestjes behoren net als andere insecten, kevers, vogels en kleine zoogdieren tot de voedselketen. Zoals lieveheersbeestjes de natuurlijke vijanden zijn van bladluizen, hebben ook lieveheersbeestjes hun natuurlijke vijanden.
1. Sluipwespen en parasitering
De sluipwesp Dinocampus coccinellae legt eitjes in lieveheersbeestjes. De wesp-larve ontwikkelt zich in het lichaam van het lieveheersbeestje waardoor het afsterft.
Behalve het zevenstippig lieveheersbeestje, parasiteert deze wesp nog andere soorten lieveheersbeestjes maar niet bij alle soorten ontwikkelt de larve zich tot wesp.
2. Vogels als natuurlijke vijanden
Vogels zijn natuurlijke vijanden van lieveheersbeestjes maar worden meestal afgeschrikt door het reflexbloeden. Volwassen kevers smaken bitter en worden daarom vaak vermeden.
Larven van lieveheersbeestjes zijn meer geliefd bij de vogels: ze zijn zacht en goed verteerbaar. Mezen, mussen, roodborstjes en spreeuwen hebben ze op hun menu staan, vooral in het broedseizoen.
3. Andere roofinsecten
Larven van lieveheersbeestjes worden aangevallen door spinnen, roofwantsen of door andere lieveheersbeestjeslarven die groter en actiever zijn. Zo vormen larven van het Aziatische lieveheerbeestje een bedreiging voor de larven van inheemse soorten.
Spinnen kunnen lieveheersbeestjes vangen in hun webben en bidsprinkhanen eten ook volwassen kevertjes.
4. Mieren en lieveheersbeestjes
Mieren gedragen zich agressief naar de larven en volwassen lieveheersbeestjes. Ze vallen lieveheersbeestjes aan die op bladluizen jagen. Vooral de larven lopen hierbij groot gevaar.
Mieren beschermen bladluizen omdat ze zot zijn op de zoete honingdauw die bladluizen uitscheiden.
5. Schimmels die lieveheersbeestjes infecteren
Parasitaire schimmels vormen een aanzienlijke bedreiging voor lieveheersbeestjes. Vooral tijdens de overwintering, wanneer grote aantallen dicht op elkaar zitten, kunnen schimmelinfecties zich snel verspreiden.
Besmetting leidt tot ziekte of sterfte. Inheemse soorten blijken hieraan gevoeliger dan de Aziatische soorten.
Hoe beschermen lieveheersbeestjes zich tegen vijanden?
Lieveheersbeestjes hebben verschillende troeven om zich te beschermen in de natuur. Ze worden daardoor ook meestal met rust gelaten.
1. Waarschuwingskleur
De rode, oranje of felgele kleur van het dekschild van lieveheersbeestjes zorgt op zich al voor een afweermechanisme.
In de natuur betekenen felle kleuren:gevaar, oneetbaar of giftig.
Reflexbloeden
2. Reflexbloeden schrikt vogels en dieren af. De bloedvloeistof bevat bovendien een alkaloïde stof die giftig is voor vogels.
Uit onderzoek blijkt dat het zevenstippelig lieveheersbeestje veel giftiger is voor jonge koolmezen dan andere lieveheersbeestjes.
3. Schuilgedrag
Lieveheersbeestjes kunnen hun antennes en poten intrekken en zich als een bolletje laten vallen tussen de planten waardoor ze niet meer terug te vinden zijn.
Lieveheersbeestjes kiezen schuilplaatsen waar roofdieren lastig bij kunnen, zoals holle stengels, kleine kiertjes of spleten.
Wat lijkt op een lieveheersbeestje?
Twee insecten worden vaak verward met lieveheersbeestjes omdat ze er op lijken:
Vuurwantsen
Een vuurwants lijkt een plat lieveheersbeestje: vuurrood van kleur met zwarte stippen. Vuurwantsen hebben, net als lieveheersbeestjes, verschillende variaties in dekschilden.
Je kan vuurwantsen het hele jaar zien en ze zijn totaal onschadelijk en bijten niet.
Integendeel: het zijn nuttige helpers in je tuin. Ze zuigen afgevallen bladeren en insecten leeg.
Het wilgenhaantje
Het 20-stippelig of gevlekt wilgenhaantje is een kevertje. De kleur van het dekschild kan grijswit, geel of rood zijn waardoor deze kever heel vaak wordt verward met lieveheersbeestjes.
De larven van het wilgenhaantje lijken trouwens van vorm ook op de larven van lieveheersbeestjes.
Meer weten over het wilgenhaantje?
